اختصاصی پایگاه خبری فضای نو : رسانه تخصصی طراحی داخلی

نویسنده:  الهام نظری (برند جواهرات شانلی)


تحقیقات پژوهشگران نشان می‌دهد نقش و طرح های به کار رفته در حدود 90 درصد از سنگ نگاره های باستانی کشف شده در سرتاسر جغرافیای ایران مربوط به بز کوهی است

بزکوهی دراسطوره­های ایران

اسطوره، واکنش ناتوانی انسانی نسبت به­عدم آگاهی از علل واقعی حوادث و تلاش درجهت تفسیر آن است. ماهیت اسطوره­ها با نماد توصیف می­شود چرا که نمادها مناسبات و ارتباطات بین دال و مدلول، انسان و ایزد را تعریف می­نماید.(کوپر،1379،139) گیریشمن معتقداست ایرانی­ها ویونانی­ها در دوران­هایی در هنر خود موضوع­های اساطیری را نقل می­کنند. این آثار در ایران ابتدا در سفالینه­ها وبلافاصله در هنرمندان فلزکار دیده شده و حداقل به­مدت دوقرن در لرستان نقش روی فلزات بود.(گیریشمن، 1374 ،74)

دریکی از اسطوره­ها که  به­داستان آفرینش انسان مربوط است، داستان روییدن گیاهی با دو برگ (احتمالا ریواس) به­شکل انسان  درآمدند که به­مشیه و مشیانه معروف است و در حوادثی که برایشان پیش­آمد از شیر بز سپیدی نوشیدند. به­عبارتی بز درحیات بشر اولیه نقش مهمی دارد.( کارنوی،1383، 51)

در اسطوره­های ایران باستان، از بین ایزدان که در هیئت چهارپایان در آمده­اند می­توان به­ورثرغنه(بهرام) ایزد جنگاوری و پیروزی اشاره­نمود که موجودی انتزاعی است و یکی از تجسم­هایش بز نر جنگی بوده­است.(هینلز، 1374 ،71) با بررسی نقشمایه بزکوهی در آبخوری­های سفالی4000 سال قبل ازمیلاد در شوش ابعاد غیرمتعارف شاخ­ها مشهود است که نمادی از ماه و به­عنوان سرچشمه نزول باران محسوب شده و دراکثر موارد نمادی از زمین، آب و خورشید در میان شاخ­ها منقش است.

بهرحال، اجداد باستانی ایرانیان در دوران پارینه سنگی،باورها، اید هها و اعتقادات خود را بر روی صخر هها جاییکه زمانی محل اصلی زندگیشان بوده است، حک میکرد ه اند. بسیار جالب توجه است که در میان سنگ نگار هها و رنگین نگار ه های بجا مانده از دوران ابتدایی نقش مایه بز کوهی طرح غالب بوده که درسبکهای متنوعی ظاهرشده است.

از این لحاظ هنرهای صخره ای اسناد دست اولی هستند که اکنون در دسترس پژوهشگران و افراد علاقمندند، با بررسی و پژوهش بر روی سنگ نگارها در ایران نشان می‌دهد نقش بیشتر از 90 درصد آنها را بزکوهی تشکیل می‌دهد، محمد ناصری فرد متخصص نقوش صخره ای در ایران و نویسنده کتاب سنگ نگاره های ایران به خبرگزاری میراث می‌گوید.

پرسش اما این است که علت انکه بز کوهی تا این میزان در هنر و آثار انسان های تاریخ کهن نقش داشته چیست، ناصری فرد در پاسخ به این پرسش می‌گوید: “به اعتقاد من نقش بزکوهی نماد ایران باستان، با مضمون آبخواهی، زایندگی، فراوانی نعمت و محافظت است. تعبیری از یک فرشته که در مواقع سختی ها از آن کمک خواسته می‌شد و ریشه این باور به یکی از اسطوره های ایران باستان برمی‌گردد.”

این پژوهشگر در توضیح این اسطوره می‌افزاید: “بر اساس داستانی اساطیری مربوط به ایران نخستین انسان روی زمین کیومرث بود که در شاهنامه فردوسی از آن بعنوان نخستین پادشاه نام برده شده است. کیومرث حدود چهل سال برزمین زندگی کرد و سپس با اهریمن زشتی ها در افتاد و به دست اهریمن کشته شد. دو قطره خون کیومرث بر زمین می‌چکد و از آن یک بوته ریواس دو شاخه می‌روید. این دو شاخه ریواس برهم می‌پیچند و از یک شاخه ی آن پسر زیبای جوانی به اسم مشی (ماری) و از شاخه دیگر آن دختر زیبای جوانی به اسم مشیانه (ماریانه) متولد می‌شود وچون آنها غذا خوردن را نمی‌دانستند، خداوند فرشته ای را قالب یک بزکوهی سفید رنگ می‌فرستد تا مشی و مشیانه را شیر بدهد. این بزکوهی تا آنها غذا خوردن را یاد بگیرند به آنها شیر می‌دهد، آنها بعد از گذشت سالیان بزرگ می‌شوند و روز سیزده فروردین با هم ازدواج می‌کنند. به اعتقاد من دلیل اینکه ما ایرانیان در روز سیزده فروردین سبزه گره می‌زنیم به نوعی برگرفته از همین داستان اساطیری است..”

ناصری فرد در ادامه می‌افزاید: “از این منظر به باور مردم ایران باستان، بزکوهی مظهر فرشته ای است که خداوند برای بقا و ادامه ی حیات نسل بشر فرستاده است. نقش بزکوهی برای ایرانیان باستان نوعی مانیفست بوده که رویکردی مقدس داشته است و این قداست بر نقش هایی قابل مشاهده است که هنرمندان شاخ های بزکوهی را به شکل لوزی کشیده اند و لوزی در خط ایلام کهن و میانه hu هیو یعنی تقدیس است. از همین رو هرجا که گذر آب باشد نقش های فراوان بزکوهی را می‌بینیم و مضمون آن آبخواهی است و بیان ارزش و اهمیت بی بدیل عنصر آب در نزد مردمان ایران باستان است..”

به همه این موارد باید این را نیز اضافه کرد که نقش بزکوهی در نماد شناسی جهانی جالب توجه است، چرا که آنها نیز بر این باورند که نقش بزکوهی فرشته و جای پای خداست و نماد آب و باران خواهی است، دقیقاً مشابه همان تصوری که در ایران باستان رواج داشت.

نقشینه بز کوهی روی سفالها

انسان های ماقبل تاریخ، مهارتی خارق العاده در ساخت ظروف سفالی داشتند. آن هابهترین نوع ظروف سفالی را با استفاده از چرخ سفالگری و دست میساختند. ودر برخی از این کارهای هنری، جنبه های گوناگونی از زندگی خود را به نمایش گذارده اند؛ مانند مذهب، اخلاق و هنر. با مطالعه این مصنوعات است که ما به روابط بین تمدن های مختلف پی می بریم.انسان باستان ، مهارتی شگفت در ترسیم و تجسم حیوانات شاخدار داشت. شاید تبدیل صورت خدایان به نقاشی های حیوانی، یکی از دلایل تقدس بود که موضوعی برای کارهای هنری باستانی و سفالگران شد. بیشتر آثار هنری ماقبل تاریخ، در ابتدا با طرح های تز یینی و هندسی همراه بودند. پس از مدتی نقاشی حیوانات مجدداً رایج شدو سپس اشکال هندسی بار دیگر گسترش یافت.  (Persian) دیده میشود.طرح بز کوهی در ادوار مختلف تاریخی نمایان.نقش بز و حاشیه دورتادور ظرف یادآور کاربرد ظرف بود و دایره خاکستری هم یاد آور ماه، خورشیداست .

اثر ساخته شده

بز کوهی محافظت کننده  در کنار سنگ جاسپر محافظت کننده تلفیقی از هنر ثبت شده ایران باستان و روایتی از نماد اصیل ایرانی را بتصویر میکشد.


الهام‌ نظری ، معمار و عضو سازمان نظام مهندسی استان‌ تهران
دارای پروانه پایه دو طراحی ، نظارت ،اجرا از سازمان نظام مهندسی
 کارشناس سنگهای رنگی و جواهر از دانشگاه اتحادیه طلا و جواهر
صاحب امتیاز برند شانلی

تلفن: 26720329 ،09126016022

shaneli.gallery@

بیوگرافی به نقل از هنرمند:
” می‌شود گفت که عمق فکری یک آرشیتکت، روانشناسی راجع به موضوعی است که قرار است خلق نماید. در واقع نقطه متمایز او با دیگران نوع نگرش وی به محیط پیرامونش است که میباست چه در زندگی شخصی و چه در حرفه کاری او نمایان باشد. در کنار حرفه معماری؛ علاقه ام به  سنگها و کشف رموز عجایب آنها مرا بر آن داشت تا دوره کارشناسی سنگهای رنگی و گوهرهای قیمتی را طی کنم و بعد از طی این  دوره به وجوه مشترک زیادی بین سنگها و خلقشان در معماری رسیدم. سپس به طراحی در جواهرات و خلق آنها پرداختم. از آنجاییکه آثار برجسته معماری نیز در تاریخ ما به وفور دیده میشود ، کششم را دوچندان کرد بطوریکه تحقیقاتم را در رابطه با معماری جهان گسترده تر کردم و با تفکیک گوهرها روز به روز به هدفم نزدیکتر شدم. اولین مقاله خودم را تحت عنوان اعجاز سنگهای قیمتی، فرم ‌و نهادینه کردن آنها در نقشینه های ایرانی بعنوان جم تراپی و اثرات ماورایی آن در اولین و تنهاترین نشریه تخصصی طلا و جواهر ارایه دادم. بعد از آن مقالات متعدد و خلق آثار جدیدتری تحت عنوان برند شانلی داشته ام. امیدوارم‌ بتوانم با خلق چنین آثاری سهم بزرگی به شناساندن آثار باستانی بخصوص ایرانی به عموم مردم داشته باشم. “